Rubato, ölçü içindeki zamanın esnetilmesidir ve romantik repertuvarın temel ifade aracıdır. Kursiyerlerde en sık görülen yanlış anlama, rubatoyu serbestlik olarak görmektir. Oysa rubato bir alışveriştir; alınan zaman geri verilir. Bir yerde yavaşlandıysa başka bir yerde hızlanılır ve ölçü toplamı korunur.
Geri verilmeyen zaman rubato değil, tempo kaybıdır. Bu ayrım ölçülerek denetlenebilir. Cümle önce sabit tempoda çalınır ve süresi not edilir. Sonra rubatolu çalınır ve süre yeniden ölçülür.
İki süre birbirine yakınsa uygulama doğrudur. İkinci konu rubatonun yeridir. Cümle sonları ve dönüm noktaları esnetmeye elverişlidir. Cümle başlarında yapılan esneme girişi belirsizleştirir.
Üçüncü konu miktardır; yoğun armonili bölümlerde küçük esnemeler bile belirgin duyulur. Eşlikli çalışmada rubato önceden konuşulur ve provada denenir. Sürpriz bir esneme eşlikçiyi kaçırır ve uyumu bozar.
Rubato kararları da yazıya geçirilir. Nerede geciktirileceği ve nerede telafi edileceği nota üzerine işaretlenir; yazılmayan esnemeler her icrada başka bir yere kayar.
Rubato dinlemeyle de öğrenilir. Aynı cümlenin iki farklı icrası yan yana dinlendiğinde esnemenin nerede yapıldığı ve nerede telafi edildiği somut biçimde duyulur; bu karşılaştırma tarif etmekten daha hızlı sonuç verir.
Derslerimizde rubato, süre ölçümüyle denetlenir ve eşlikle birlikte planlanır.